స్టాక్ మార్కెట్ చరిత్ర పుటలను ఒక్కసారి తిరగేస్తే, ఎన్నో భారీ పతనాలు మనకు కనిపిస్తాయి. 2000 సంవత్సరంలో వచ్చిన డాట్ కామ్ బబుల్ కావచ్చు, లేదా 2008లో వచ్చిన ప్రపంచ ఆర్థిక మాంద్యం కావచ్చు. కానీ, 2020లో సంభవించిన “కోవిడ్ క్రాష్” మాత్రం వీటన్నింటికంటే చాలా భిన్నమైనది మరియు భయానకమైనది. ఎందుకంటే, ఇది కేవలం ఆర్థికపరమైన కారణాల వల్ల వచ్చినది కాదు. ఇది ఒక కంటికి కనిపించని సూక్ష్మజీవి, అంటే వైరస్ వల్ల ప్రపంచం మొత్తం స్తంభించిపోయిన సందర్భం. మనుషుల ప్రాణాల మీదికి వచ్చిన ముప్పు, పెట్టుబడుల ప్రాణాలను కూడా తీసేస్తుందేమో అన్నంతగా భయపెట్టిన సమయం అది. ఈ ఆర్టికల్‌లో మనం ఆ క్రాష్ ఎందుకు జరిగింది? ప్రపంచం దాన్ని ఎలా ఎదుర్కొంది? అనే విషయాలను ఒక కథలా, లోతుగా విశ్లేషించుకుందాం.

క్రాష్ జరగడానికి గల ప్రధాన కారణాలు మరియు నేపథ్యం

2020 సంవత్సరం ప్రారంభంలో ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థ చాలా ఉత్సాహంగా ఉంది. అమెరికా మార్కెట్లు ఆల్ టైమ్ హైలో ఉన్నాయి, భారతీయ మార్కెట్లు కూడా మంచి లాభాల్లో సాగుతున్నాయి. కానీ, చైనాలోని వుహాన్ నగరంలో పుట్టిన కరోనా వైరస్ (కోవిడ్-19) చాపకింద నీరులా ప్రపంచమంతటా విస్తరించడం మొదలైంది. మార్కెట్ పతనానికి దారితీసిన ప్రధాన కారణాలను మనం నిశితంగా పరిశీలిస్తే కొన్ని ముఖ్యమైన అంశాలు కనిపిస్తాయి.

1. ప్రపంచవ్యాప్త లాక్‌డౌన్‌లు మరియు ఆర్థిక స్తంభన

వైరస్ వ్యాప్తిని అరికట్టడానికి ప్రభుత్వాలు తీసుకున్న ఏకైక మార్గం “లాక్‌డౌన్”. దీనివల్ల ఫ్యాక్టరీలు మూతపడ్డాయి, విమానాలు నిలిచిపోయాయి, రైళ్లు ఆగిపోయాయి. ప్రజలు ఇళ్లకే పరిమితమయ్యారు. దీనివల్ల ఆర్థిక కార్యకలాపాలు ఒక్కసారిగా సున్నా స్థాయికి పడిపోయాయి. సప్లయ్ చైన్ (సరఫరా గొలుసు) పూర్తిగా దెబ్బతింది. ఏ కంపెనీకి లాభాలు వస్తాయో, ఏ కంపెనీ దివాళా తీస్తుందో తెలియని అయోమయం నెలకొంది.

2. అనిశ్చితి మరియు భయం

స్టాక్ మార్కెట్‌కు అతిపెద్ద శత్రువు “అనిశ్చితి” (అన్‌సెర్టెనిటీ). ఈ వైరస్ ఎప్పటికి తగ్గుతుంది? వ్యాక్సిన్ వస్తుందా రాదా? ఎంతమంది చనిపోతారు? అనే ప్రశ్నలకు ఎవరి దగ్గరా సమాధానం లేదు. ఇన్వెస్టర్లలో ఈ భయం తారాస్థాయికి చేరడంతో, చేతిలో ఉన్న షేర్లను అమ్మేసి, నగదును దాచుకోవాలనే ఆత్రుత పెరిగిపోయింది. దీన్నే మనం “పానిక్ సెల్లింగ్” అని పిలుస్తాము.

3. క్రూడ్ ఆయిల్ ధరల యుద్ధం

ఇదే సమయంలో, పుండు మీద కారం చల్లినట్లుగా, రష్యా మరియు సౌదీ అరేబియా దేశాల మధ్య చమురు ధరల యుద్ధం మొదలైంది. లాక్‌డౌన్ వల్ల చమురు వినియోగం తగ్గింది, కానీ ఉత్పత్తి తగ్గించడానికి ఈ దేశాలు ఒప్పుకోలేదు. దీనివల్ల క్రూడ్ ఆయిల్ ధరలు దారుణంగా పడిపోయాయి. ఒక దశలో ఆయిల్ ఫ్యూచర్స్ ధరలు నెగటివ్‌లోకి కూడా వెళ్లాయి. ఇది ఎనర్జీ సెక్టార్‌లోని కంపెనీలను కోలుకోలేని దెబ్బ తీసింది.

ఆనాటి మార్కెట్ పరిస్థితులు మరియు గణాంకాలు

ఫిబ్రవరి 2020 చివరి వారం నుండి మార్చి 2020 చివరి వరకు మార్కెట్లలో ఒక రక్తపాతం జరిగింది అని చెప్పవచ్చు. అది కేవలం పతనం కాదు, ఒక ప్రళయం.

భారతదేశంలో, నిఫ్టీ 50 సూచీ జనవరిలో ఉన్న 12,430 పాయింట్ల గరిష్ట స్థాయి నుండి, మార్చి 23 నాటికి 7,511 పాయింట్ల కనిష్ట స్థాయికి పడిపోయింది. అంటే కేవలం కొన్ని వారాల్లోనే దాదాపు 40 శాతం సంపద ఆవిరైపోయింది. సెన్సెక్స్ కూడా ఇదే స్థాయిలో పతనమైంది. బ్యాంకింగ్, ఆటోమొబైల్, రియల్ ఎస్టేట్ రంగాలు కుప్పకూలాయి. బజాజ్ ఫైనాన్స్ వంటి దిగ్గజ షేర్లు 50 శాతం కంటే ఎక్కువగా నష్టపోయాయి.

అమెరికాలో డౌ జోన్స్ మరియు ఎస్ అండ్ పీ 500 సూచీలు కూడా చరిత్రలో ఎన్నడూ లేని విధంగా వేగంగా 30 శాతం పడిపోయాయి. మార్కెట్ పతనాన్ని ఆపడానికి స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజీలు చాలాసార్లు “సర్క్యూట్ బ్రేకర్లు” (ట్రేడింగ్ ఆపివేయడం) వాడాల్సి వచ్చింది. మార్కెట్ అస్థిరతను సూచించే “విక్స్” (VIX) సూచీ ఆకాశాన్ని తాకింది. ఇన్వెస్టర్లందరూ తమ పోర్ట్‌ఫోలియోలు ఎర్రబడటం చూసి హతాశులయ్యారు.

ప్రపంచ దేశాలపై ప్రభావం మరియు నష్టాలు

ఈ క్రాష్ ప్రభావం ఏ ఒక్క దేశానికో పరిమితం కాలేదు. ఇది ఒక గ్లోబల్ ఫైనాన్షియల్ మెల్ట్‌డౌన్.

అమెరికా మరియు ఐరోపా

ప్రపంచ ఆర్థిక శక్తిగా ఉన్న అమెరికా ఈ దెబ్బకి వణికిపోయింది. నిరుద్యోగిత రేటు రికార్డు స్థాయికి పెరిగిపోయింది. కోట్లాది మంది ఉద్యోగాలు కోల్పోయారు. ఇటలీ, స్పెయిన్, ఫ్రాన్స్, జర్మనీ వంటి ఐరోపా దేశాలు వైరస్ ధాటికి మరియు ఆర్థిక మాంద్యానికి చిగురుటాకులా వణికిపోయాయి. హాస్పిటాలిటీ, టూరిజం రంగాలు పూర్తిగా నాశనమయ్యాయి.

భారతదేశం మరియు ఆసియా

భారతదేశంలో లాక్‌డౌన్ విధించడం వల్ల చిన్న, మధ్య తరహా పరిశ్రమలు (ఎమ్.ఎస్.ఎమ్.ఈ) తీవ్ర ఇబ్బందులు ఎదుర్కొన్నాయి. రోజువారీ కూలీలు, వలస కార్మికుల పరిస్థితి దయనీయంగా మారింది. చైనా, జపాన్, కొరియా వంటి ఆసియా మార్కెట్లు కూడా భారీ నష్టాలను చవిచూశాయి. విదేశీ సంస్థాగత మదుపరులు (ఎఫ్.ఐ.ఐలు) భారతీయ మార్కెట్ల నుండి రికార్డు స్థాయిలో తమ పెట్టుబడులను వెనక్కి తీసుకున్నారు. ఒక్క మార్చి నెలలోనే వేల కోట్ల రూపాయల పెట్టుబడులు దేశం దాటి వెళ్లిపోయాయి.

ప్రభుత్వం మరియు సెంట్రల్ బ్యాంకులు తీసుకున్న చర్యలు

పరిస్థితి చేయి దాటిపోతుందని గమనించిన ప్రపంచ దేశాల ప్రభుత్వాలు మరియు సెంట్రల్ బ్యాంకులు రంగంలోకి దిగాయి. వారు తీసుకున్న చర్యలే మార్కెట్ తిరిగి కోలుకోవడానికి ఆక్సిజన్‌లా పనిచేశాయి.

ఫెడరల్ రిజర్వ్ (అమెరికా)

అమెరికా సెంట్రల్ బ్యాంక్ అయిన ఫెడరల్ రిజర్వ్, వడ్డీ రేట్లను దాదాపు సున్నా స్థాయికి తగ్గించింది. అంతేకాకుండా, “క్వాంటిటేటివ్ ఈజింగ్” పేరుతో మార్కెట్‌లోకి విపరీతంగా డబ్బును పంప్ చేసింది. ప్రజల చేతిలో డబ్బు ఉంటేనే ఆర్థిక వ్యవస్థ నడుస్తుందని భావించి, నేరుగా ప్రజల ఖాతాల్లోకే డాలర్లను జమ చేసింది (స్టిమ్యులస్ చెక్స్). “మేము ఎంత డబ్బు కావాలంటే అంత ముద్రిస్తాము” అనే సంకేతాన్ని ఫెడ్ ఇచ్చింది.

రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (ఆర్.బి.ఐ) మరియు భారత ప్రభుత్వం

భారతదేశంలో కూడా ఆర్.బి.ఐ రెపో రేటును భారీగా తగ్గించింది. లోన్ల మీద మారటోరియం (వాయిదాల చెల్లింపులో వెసులుబాటు) విధించింది. తద్వారా సామాన్యులకు మరియు కంపెనీలకు ఊరట లభించింది. భారత ప్రభుత్వం “ఆత్మనిర్భర్ భారత్” పేరుతో 20 లక్షల కోట్ల రూపాయల భారీ ఆర్థిక ప్యాకేజీని ప్రకటించింది. ఇది మార్కెట్‌లో విశ్వాసాన్ని నింపడానికి దోహదపడింది.

మార్కెట్ కోలుకోవడానికి పట్టిన సమయం మరియు రికవరీ తీరు

అందరూ ఈ ఆర్థిక మాంద్యం కోలుకోవడానికి సంవత్సరాలు పడుతుందని భావించారు. కానీ, స్టాక్ మార్కెట్ అందరి అంచనాలను తలకిందులు చేసింది. మార్చి 23, 2020న గరిష్ట పతనాన్ని చూసిన మార్కెట్, అక్కడి నుండి “వి-షేప్” (V-Shape) రికవరీని ప్రారంభించింది.

దీనికి ప్రధాన కారణం లిక్విడిటీ (డబ్బు లభ్యత). సెంట్రల్ బ్యాంకులు వదిలిన డబ్బు స్టాక్ మార్కెట్ వైపు మళ్లింది. ఇంటికే పరిమితమైన ప్రజలు ట్రేడింగ్ వైపు ఆకర్షితులయ్యారు. దీనివల్ల కొత్తగా డీమ్యాట్ ఖాతాలు తెరిచే వారి సంఖ్య విపరీతంగా పెరిగింది. రిలయన్స్ ఇండస్ట్రీస్ వంటి కంపెనీలు భారీ పెట్టుబడులను ఆకర్షించడం, ఐ.టి మరియు ఫార్మా రంగాలు (వర్క్ ఫ్రమ్ హోమ్ మరియు మందుల అవసరం వల్ల) అద్భుతమైన లాభాలను చూపించడంతో మార్కెట్ రాకెట్‌లా దూసుకెళ్లింది.

కేవలం 6-8 నెలల్లోనే, అంటే 2020 చివరి నాటికి, నిఫ్టీ మరియు సెన్సెక్స్ తాము కోల్పోయిన నష్టాలన్నింటినీ పూడ్చుకోవడమే కాకుండా, కొత్త గరిష్ట స్థాయిలను తాకాయి. ఇది చరిత్రలోనే అత్యంత వేగవంతమైన రికవరీగా నిలిచిపోయింది.

భవిష్యత్తు ఇన్వెస్టర్లకు ఈ క్రాష్ నేర్పిన పాఠాలు

2020 కోవిడ్ క్రాష్ ప్రతి ఇన్వెస్టర్‌కు జీవితకాలం గుర్తుండిపోయే పాఠాలను నేర్పింది. వాటిని మనం ఎప్పటికీ మర్చిపోకూడదు.

1. ఎమర్జెన్సీ ఫండ్ ఆవశ్యకత

ఉద్యోగం పోయినా, ఆదాయం తగ్గినా, స్టాక్ మార్కెట్ పడిపోయినా మనల్ని కాపాడేది మన దగ్గర ఉన్న అత్యవసర నిధి (ఎమర్జెన్సీ ఫండ్) మాత్రమే. కనీసం 6 నెలల ఖర్చులకు సరిపడా డబ్బు లిక్విడ్ క్యాష్ రూపంలో ఉండాలి.

2. పానిక్ సెల్లింగ్ చేయకూడదు

మార్కెట్ పడిపోతున్నప్పుడు భయపడి అమ్మేసిన వారు నష్టపోయారు. కానీ, ధైర్యంగా తమ షేర్లను హోల్డ్ చేసిన వారు, లేదా మరింత కొనుగోలు చేసిన వారు (బయింగ్ ది డిప్) కొన్ని నెలల్లోనే అద్భుతమైన లాభాలను చూశారు. ఓపిక అనేది స్టాక్ మార్కెట్‌లో అతిపెద్ద ఆయుధం.

3. పోర్ట్‌ఫోలియో డైవర్సిఫికేషన్

కేవలం ఈక్విటీలోనే కాకుండా, బంగారం (గోల్డ్) వంటి ఇతర సాధనాల్లో కూడా పెట్టుబడి పెట్టాలి. 2020లో స్టాక్ మార్కెట్ పడిపోయినప్పుడు, బంగారం ధరలు పెరిగాయి. ఇది పోర్ట్‌ఫోలియోను బ్యాలెన్స్ చేస్తుంది.

4. నాణ్యమైన కంపెనీలను ఎంచుకోవడం

కష్టకాలంలో కూడా నిలదొక్కుకునేది ఫండమెంటల్స్ బలంగా ఉన్న కంపెనీలే. అప్పులు లేని, మంచి మేనేజ్మెంట్ ఉన్న కంపెనీలు ఎంత వేగంగా పడతాయో, అంతకంటే వేగంగా లేస్తాయి.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQ)

ప్రశ్న 1: 2020 క్రాష్ తర్వాత మార్కెట్ అంత వేగంగా ఎలా కోలుకుంది?

సమాధానం: ప్రపంచవ్యాప్తంగా సెంట్రల్ బ్యాంకులు వడ్డీ రేట్లు తగ్గించి, మార్కెట్‌లోకి భారీగా డబ్బును విడుదల చేయడం (లిక్విడిటీ ఇంజెక్షన్) ప్రధాన కారణం. అలాగే, వర్క్ ఫ్రమ్ హోమ్ వల్ల టెక్ కంపెనీల లాభాలు పెరగడం, ఫార్మా రంగం పుంజుకోవడం కూడా ఇందుకు దోహదపడ్డాయి.

ప్రశ్న 2: భవిష్యత్తులో మళ్ళీ ఇలాంటి క్రాష్ వస్తుందా?

సమాధానం: స్టాక్ మార్కెట్‌లో “కరెక్షన్లు” లేదా “క్రాష్‌లు” అనేవి సహజం. అయితే కోవిడ్ లాంటి మహమ్మారి వల్ల వచ్చే క్రాష్‌లు చాలా అరుదు. కానీ ఆర్థికపరమైన కారణాల వల్ల మార్కెట్ పడటం ఎప్పుడైనా జరగవచ్చు. అందుకే ఇన్వెస్టర్లు ఎప్పుడూ సిద్ధంగా ఉండాలి.

ప్రశ్న 3: మార్కెట్ పడినప్పుడు మనం ఏం చేయాలి?

సమాధానం: మొదట భయపడకూడదు. మీ దగ్గర ఉన్న మంచి క్వాలిటీ షేర్లను అమ్మకూడదు. వీలైతే, తక్కువ ధరలో మంచి కంపెనీల షేర్లను కొనుగోలు చేయడానికి ప్రయత్నించాలి. మార్కెట్ పతనాన్ని ఒక అవకాశంగా చూడాలి.

ప్రశ్న 4: సర్క్యూట్ బ్రేకర్ అంటే ఏమిటి?

సమాధానం: మార్కెట్ అకస్మాత్తుగా భారీగా పడిపోతే (ఉదాహరణకు 10% లేదా 15%), ఇన్వెస్టర్ల భయాన్ని తగ్గించడానికి మరియు మార్కెట్‌ను స్థిరీకరించడానికి స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజీలు కొంత సమయం పాటు ట్రేడింగ్‌ను ఆపివేస్తాయి. దీనినే సర్క్యూట్ బ్రేకర్ అంటారు. 2020 మార్చిలో ఇది చాలాసార్లు జరిగింది.

ముగింపు

2020 కోవిడ్ క్రాష్ అనేది మానవాళికి మరియు ఇన్వెస్టర్లకు ఒక పెద్ద పరీక్ష. ఇది మనకు ఆర్థిక క్రమశిక్షణను, ఓపికను నేర్పింది. మార్కెట్లు ఎప్పుడూ ఒకేలా ఉండవు, అవి పడతాయి, లేస్తాయి. కానీ దీర్ఘకాలంలో ఆర్థిక వ్యవస్థ మీద నమ్మకం ఉంచిన వారికి సంపద సృష్టి జరిగి తీరుతుంది. ఈ క్రాష్ నుండి నేర్చుకున్న పాఠాలతో, మనం భవిష్యత్తులో వచ్చే ఎలాంటి ఆర్థిక సవాళ్లనైనా సమర్థవంతంగా ఎదుర్కోగలమని ఆశిద్దాం. గుర్తుంచుకోండి, చీకటి తర్వాత వెలుగు రావడం ఎంత సహజమో, బేర్ మార్కెట్ తర్వాత బుల్ మార్కెట్ రావడం కూడా అంతే సహజం.