భారతదేశ స్టాక్ మార్కెట్ చరిత్రలో ఎందరో ఇన్వెస్టర్లు వచ్చారు, వెళ్ళారు. కొందరు తమ విజయాలను మైకుల ముందు గట్టిగా చెప్పుకుంటారు, మరికొందరు ఎప్పుడూ వార్తల్లో నిలుస్తారు. కానీ, వేల కోట్ల సంపద ఉన్నప్పటికీ, ఎప్పుడూ తెల్ల చొక్కా, తెల్ల ప్యాంటు ధరించి, మీడియా కంటికి కనిపించకుండా, ఒక ‘మౌన ముని’లా తన పని తాను చేసుకుపోయే వ్యక్తి ఒకరున్నారు. ఆయనే “రాధాకిషన్ దమానీ” (Radhakishan Damani). స్టాక్ మార్కెట్ బిగ్ బుల్ గా పిలవబడే రాకేష్ జున్‌జున్‌వాలా (Rakesh Jhunjhunwala) స్వయంగా ఎవరినైతే తన గురువుగా భావించారో, ఆయనే ఈ దమానీ. ఒక చిన్న బాల్ బేరింగ్స్ వ్యాపారిగా జీవితాన్ని ప్రారంభించి, నేడు దేశంలోని అత్యంత ధనవంతుల జాబితాలో ఒకరిగా, డి-మార్ట్ (DMart) అధినేతగా ఎదిగిన ఆయన ప్రస్థానం ప్రతి ఒక్కరికీ ఆదర్శం. finviraj.com ద్వారా ఈ రోజు మనం ఆ “మిస్టర్ వైట్ అండ్ వైట్” జీవితంలోని ఆసక్తికరమైన విషయాలను, ఆయన ఇన్వెస్టింగ్ రహస్యాలను లోతుగా తెలుసుకుందాం.

ప్రారంభ జీవితం మరియు నేపథ్యం

రాధాకిషన్ శివకిషన్ దమానీ 1954వ సంవత్సరంలో రాజస్థానీ మార్వాడీ కుటుంబంలో జన్మించారు. ఆయన పుట్టి పెరిగింది అంతా ముంబై నగరంలోనే. ముంబైలోని ఒక ఇరకటమైన సింగిల్ రూమ్ అపార్ట్‌మెంట్‌లో ఆయన బాల్యం గడిచింది. నేడు వేల కోట్లకు అధిపతి అయినప్పటికీ, ఆయన మూలాలు చాలా సాధారణమైనవి. ఆయన తండ్రి శివకిషన్ దమానీ కూడా స్టాక్ మార్కెట్ లోనే పనిచేసేవారు. అయితే రాధాకిషన్ దమానీకి చిన్నప్పుడు స్టాక్ మార్కెట్ మీద పెద్దగా ఆసక్తి ఉండేది కాదు. ఆయన దృష్టి అంతా సొంతంగా ఏదైనా వ్యాపారం చేయాలనే దానిపైనే ఉండేది.

ఆయన కుటుంబం వ్యాపార వర్గానికి చెందినది కాబట్టి, వ్యాపార మెలకువలు ఆయన రక్తంలోనే ఉన్నాయి. కానీ ఆ మెలకువలు బయటపడడానికి సరైన సమయం కోసం ఆయన వేచి చూడాల్సి వచ్చింది. మధ్యతరగతి కుటుంబం కావడంతో, ఆర్థిక స్వాతంత్ర్యం కోసం ఆయన చిన్నతనం నుండే ఆలోచించేవారు.

విద్యాభ్యాసం మరియు కళాశాల రోజులు

రాధాకిషన్ దమానీ ముంబై విశ్వవిద్యాలయం (University of Mumbai) నుండి కామర్స్ విభాగంలో డిగ్రీ చదవడానికి చేరారు. అయితే, పుస్తకాలలో ఉండే పాఠాల కంటే, బయట ప్రపంచంలో ఉండే ప్రాక్టికల్ నాలెడ్జ్ మీదే ఆయనకు ఎక్కువ మక్కువ ఉండేది. తరగతి గదిలో చెప్పే పాఠాలు తనకు సంపదను సృష్టించి పెట్టలేవని ఆయన భావించారు. అందుకే, మొదటి సంవత్సరం పూర్తి కాకుండానే ఆయన కళాశాల చదువుకు స్వస్తి పలికారు (College Dropout).

చదువు మానేసిన తర్వాత, ఆయన ఖాళీగా కూర్చోలేదు. సొంతంగా ఏదైనా సాధించాలనే తపనతో “బాల్ బేరింగ్స్” (Ball Bearings) వ్యాపారాన్ని ప్రారంభించారు. ఆ వ్యాపారం సజావుగానే సాగుతున్నప్పటికీ, విధి ఆయన కోసం మరొక పెద్ద ప్రణాళికను సిద్ధం చేసింది.

స్టాక్ మార్కెట్ లోకి అడుగు

రాధాకిషన్ దమానీ జీవితం 32 సంవత్సరాల వయసులో ఊహించని మలుపు తిరిగింది. 1980వ దశకంలో ఆయన తండ్రి శివకిషన్ దమానీ హఠాత్తుగా మరణించారు. అప్పటి వరకు బాల్ బేరింగ్స్ వ్యాపారంలో ఉన్న రాధాకిషన్, అనివార్యమైన పరిస్థితుల్లో కుటుంబ బాధ్యతలను స్వీకరించాల్సి వచ్చింది. తండ్రి వదిలివెళ్ళిన స్టాక్ మార్కెట్ వ్యవహారాలను చక్కబెట్టడానికి ఆయన దలాల్ స్ట్రీట్ (Dalal Street) లో అడుగుపెట్టారు.

నిజం చెప్పాలంటే, ఆయన మార్కెట్ లోకి వచ్చినప్పుడు ఆయనకు స్టాక్ మార్కెట్ గురించి ‘అ ఆ’ లు కూడా తెలియవు. “మొదట్లో నేను కేవలం మార్కెట్ ను గమనించేవాడిని. అక్కడ అందరూ ఏం చేస్తున్నారు? ఎందుకు చేస్తున్నారు? అని నిశితంగా పరిశీలించేవాడిని” అని దమానీ ఒక అరుదైన సందర్భంలో చెప్పారు. ఆయన తన మొదటి అడుగు వేసినప్పుడు చాలా మంది మోసపూరిత బ్రోకర్ల వల్ల నష్టపోయారు. కానీ ఆ నష్టాల నుండి ఆయన పాఠాలు నేర్చుకున్నారు. స్పెక్్యులేషన్ (Speculation) చేయడం వల్ల డబ్బులు రావని, కేవలం తెలివైన పెట్టుబడి వల్లే సంపద వస్తుందని ఆయన గ్రహించారు.

పెట్టుబడి సూత్రాలు మరియు వ్యూహం

రాధాకిషన్ దమానీ ఇన్వెస్టింగ్ స్టైల్ చాలా విలక్షణమైనది. ఆయన కెరీర్ ను రెండు భాగాలుగా విభజించవచ్చు: ఒకటి ట్రేడర్ గా, రెండు వాల్యూ ఇన్వెస్టర్ గా.

1. గురువు చంద్రకాంత్ సంపత్ ప్రభావం

మొదట్లో ట్రేడింగ్ చేసినప్పటికీ, ప్రముఖ ఇన్వెస్టర్ చంద్రకాంత్ సంపత్ (Chandrakant Sampat) ను కలిసిన తర్వాత దమానీ దృక్పథం మారింది. కంపెనీల ఫండమెంటల్స్ చూడటం, దీర్ఘకాలిక పెట్టుబడి పెట్టడం అనే సూత్రాలను ఆయన అలవర్చుకున్నారు.

2. కాంట్రేరియన్ ఇన్వెస్టర్ (Contrarian Investor)

మార్కెట్ లో అందరూ కొంటున్నప్పుడు ఈయన అమ్మేవాడు, అందరూ అమ్ముతున్నప్పుడు ఈయన కొనేవాడు. గుంపులో గోవిందా లాగా కాకుండా, వ్యతిరేక దిశలో ఆలోచించడం ఆయన ప్రత్యేకత. దీనినే ‘కాంట్రేరియన్ అప్రోచ్’ అంటారు.

3. షార్ట్ సెల్లింగ్ కింగ్

1990లలో ఆయన మార్కెట్ పడిపోతుందని అంచనా వేసి, షార్ట్ సెల్లింగ్ (Short Selling) ద్వారా విపరీతమైన లాభాలు గడించారు. అంటే షేర్లు అమ్మేసి, ధర పడ్డాక తక్కువ ధరకు కొనడం. దీనికి ఎంతో ధైర్యం, కచ్చితమైన విశ్లేషణ అవసరం.

4. వినియోగమే వేదం (Consumption Theme)

భారతదేశంలో మధ్యతరగతి పెరుగుతోందని, ప్రజల వినియోగం పెరుగుతుందని ఆయన ముందుగానే గ్రహించారు. అందుకే వినియోగ వస్తువుల కంపెనీలలో (FMCG) ఎక్కువగా పెట్టుబడి పెట్టారు. అదే ఆలోచన చివరకు ‘డి-మార్ట్’ స్థాపనకు దారితీసింది.

కెరీర్ మైలురాళ్లు: భారీ లాభాలు మరియు గుణపాఠాలు

రాధాకిషన్ దమానీ జీవితం ఒక రోలర్ కోస్టర్ రైడ్ లాంటిది. ఆయన కెరీర్ లో కొన్ని అద్భుతమైన విజయాలు ఉన్నాయి, అలాగే కొన్ని క్లిష్ట సమయాలు కూడా ఉన్నాయి.

ది హర్షద్ మెహతా ఎరా (1992 స్కామ్)

ఇది ఆయన జీవితంలో ఒక సినిమాటిక్ ఘట్టం. 1992లో హర్షద్ మెహతా మార్కెట్ ను కృత్రిమంగా పెంచుతున్నప్పుడు, దమానీ అది గమనించారు. ఆ బుడగ ఎప్పుడైనా పగిలిపోతుందని ఆయనకు తెలుసు. అందుకే ఆయన మార్కెట్ పడిపోతుందని ‘షార్ట్’ చేశారు. హర్షద్ మెహతా మార్కెట్ ను పెంచుతుంటే, దమానీ పడేయడానికి ప్రయత్నించారు. చివరకు నిజాయితీ గెలిచింది, స్కామ్ బయటపడింది. మార్కెట్ కుప్పకూలింది. ఆ సమయంలో దమానీ ఊహించనంత లాభాలను గడించారు. ఇది ఆయనకు ఆర్థికంగా ఎంతో బలాన్ని ఇచ్చింది.

విజయవంతమైన పెట్టుబడులు (Multibaggers)

ఆయన పోర్ట్‌ఫోలియోలో కొన్ని ఆణిముత్యాలు ఉన్నాయి:

VST Industries: ఇది ఒక టొబాకో కంపెనీ. ఇందులో ఆయనకు దాదాపు 30% పైగా వాటా ఉంది. దీర్ఘకాలికంగా ఇది ఆయనకు బంగారు బాతులా మారింది.

HDFC Bank: 1995లో హెచ్‌డిఎఫ్‌సి బ్యాంక్ ఐపీఓ వచ్చినప్పుడు, ఎవరూ పెద్దగా ఆసక్తి చూపలేదు. కానీ దమానీ అందులో ఉన్న సత్తాను గుర్తించి భారీగా పెట్టుబడి పెట్టారు. మిగిలినది చరిత్ర.

Gillette India & 3M India: ఈ మల్టీనేషనల్ కంపెనీలలో కూడా ఆయన ప్రారంభ దశలోనే పెట్టుబడి పెట్టి, వందల రెట్ల లాభాలను చూశారు.

డి-మార్ట్ (DMart) – అసలైన గేమ్ చేంజర్

2000వ దశకం ఆరంభంలో, ఆయన స్టాక్ మార్కెట్ నుండి కాస్త విరామం తీసుకుని రిటైల్ రంగంలోకి రావాలని నిర్ణయించుకున్నారు. 2002లో ముంబైలోని పవాయ్ (Powai) లో మొదటి ‘డి-మార్ట్’ స్టోర్ ను ప్రారంభించారు. అప్పటికే బిగ్ బజార్ వంటి దిగ్గజాలు ఉన్నా, దమానీ వ్యూహం వేరు.
ఆయన సూత్రం: సొంత స్థలంలోనే స్టోర్ పెట్టడం (అద్దె ఆదా), వెండార్లకు త్వరగా డబ్బు చెల్లించడం (డిస్కౌంట్లు పొందడం), ఆ లాభాన్ని కస్టమర్లకు ఇవ్వడం.
2017లో డి-మార్ట్ ఐపీఓ (IPO) కి వచ్చింది. అది భారత స్టాక్ మార్కెట్ చరిత్రలోనే ఒక సంచలనం. ఆ ఒక్క ఐపీఓతో రాధాకిషన్ దమానీ సంపద ఆకాశాన్ని తాకింది, ఆయన భారతదేశపు టాప్ బిలియనీర్ల లిస్టులో చేరారు.

సామాజిక సేవ మరియు దాతృత్వం

రాధాకిషన్ దమానీ సంపాదనలో ఎంత ముందుంటారో, దానధర్మాలు చేయడంలో కూడా అంతే ముందుంటారు. కానీ ఆయన గురించిన ఈ విషయాలు బయటకు రావు. ఎందుకంటే ఆయన “గుప్త దానాన్ని” నమ్ముతారు. ఆయన పేరిట కొన్ని ట్రస్టులు ఉన్నాయి, ఇవి విద్య మరియు వైద్య రంగాలలో పేదవారికి సహాయం చేస్తాయి.

ముఖ్యంగా, కరోనా (COVID-19) సమయంలో ఆయన “PM CARES Fund” కు మరియు వివిధ రాష్ట్రాల ముఖ్యమంత్రి సహాయ నిధులకు దాదాపు 100 కోట్ల రూపాయలకు పైగా విరాళం ఇచ్చారు. శివకిషన్ దమానీ చారిటబుల్ ట్రస్ట్ ద్వారా ఎంతో మందికి ఉచిత వసతి గృహాలను (Hostels) నిర్వహిస్తున్నారు.

కొత్త ఇన్వెస్టర్లకు మార్గదర్శనం

స్టాక్ మార్కెట్ లోకి వచ్చే యువతకు మరియు కొత్త ఇన్వెస్టర్లకు రాధాకిషన్ దమానీ ఇచ్చే సలహాలు చాలా విలువైనవి:

1. దీర్ఘకాలిక ఆలోచన ముఖ్యం

“మీరు రేపటి గురించి కాకుండా, వచ్చే 10 ఏళ్ళ గురించి ఆలోచించి పెట్టుబడి పెట్టాలి. అప్పుడే కాంపౌండింగ్ (Compounding) మ్యాజిక్ మీరు చూడగలరు.”

2. ఇతరులను అనుకరించవద్దు

“ఎవరో కొన్నారని మీరు కొనవద్దు. మీ స్వంత రీసెర్చ్ చేయండి. కంపెనీ వ్యాపారం మీకు అర్థం కాకపోతే, అందులో రూపాయి కూడా పెట్టవద్దు.”

3. భావోద్వేగాలను అదుపులో ఉంచుకోండి

మార్కెట్ పెరిగినప్పుడు ఉబ్బితబ్బిబ్బవ్వడం, పడినప్పుడు భయపడటం ఇన్వెస్టర్ లక్షణం కాదు. స్థితప్రజ్ఞతతో ఉండాలి.

4. సరళత్వమే అసలైన సంపద

ఎంత సంపాదించినా కాళ్ళు నేల మీదే ఉండాలి. ఆడంబరాలకు పోకుండా, సాధారణ జీవితం గడపడం వల్ల మన దృష్టి లక్ష్యం మీద ఉంటుంది.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQ)

ప్ర: రాధాకిషన్ దమానీ ఎప్పుడూ తెల్ల బట్టలే ఎందుకు వేసుకుంటారు?

జ: ఆయన నిరాడంబరతకు అది నిదర్శనం. అలాగే, రోజు ఏ రంగు బట్టలు వేసుకోవాలి అని ఆలోచించే సమయాన్ని ఆదా చేయడానికి ఆయన ఈ పద్ధతిని పాటిస్తారు. అందుకే ఆయనను “Mr. White and White” అని పిలుస్తారు.

ప్ర: డి-మార్ట్ (Avenue Supermarts) విజయం వెనుక ఉన్న రహస్యం ఏమిటి?

జ: సొంత ఆస్తులలో స్టోర్లు నడపడం వల్ల అద్దె భారం లేకపోవడం, తక్కువ ధరకు సరుకులు కొని తక్కువ మార్జిన్ తో ఎక్కువ అమ్మకాలు (High Volume – Low Margin) చేయడం డి-మార్ట్ విజయ రహస్యం.

ప్ర: రాకేష్ జున్‌జున్‌వాలాకు, దమానీకి ఉన్న సంబంధం ఏమిటి?

జ: వీరిద్దరూ మంచి మిత్రులు. రాకేష్ జున్‌జున్‌వాలా బహిరంగంగానే రాధాకిషన్ దమానీని తన గురువుగా (Mentor) ప్రకటించారు. ట్రేడింగ్ లో మెలకువలు ఆయన దమానీ నుండే నేర్చుకున్నారు.

ప్ర: రాధాకిషన్ దమానీ నెట్ వర్త్ (Net Worth) ఎంత?

జ: స్టాక్ మార్కెట్ హెచ్చుతగ్గుల వల్ల ఇది మారుతూ ఉంటుంది. కానీ ఫోర్బ్స్ (Forbes) అంచనాల ప్రకారం, ఆయన సంపద దాదాపు $17 బిలియన్ల (లక్ష కోట్ల రూపాయల పైన) ఉంటుంది. ఆయన భారతదేశపు అత్యంత ధనవంతులలో ఒకరు.

ముగింపు

రాధాకిషన్ దమానీ జీవితం కేవలం డబ్బు సంపాదించడం గురించే కాదు, వ్యక్తిత్వ నిర్మాణం గురించి కూడా గొప్ప పాఠాలు నేర్పుతుంది. మాటలు తక్కువ, పని ఎక్కువ అనే సిద్ధాంతానికి ఆయన నిలువెత్తు నిదర్శనం. ఒక చిన్న గది నుండి బయలుదేరి, దేశం గర్వించదగ్గ వ్యాపార సామ్రాజ్యాన్ని నిర్మించిన ఆయన ప్రయాణం, పట్టుదల ఉంటే ఏదైనా సాధ్యమే అని నిరూపిస్తుంది. స్టాక్ మార్కెట్ అంటే జూదం కాదు, అది ఒక మేధోమథనం అని, సహనంతో ఉంటే అది అద్భుతమైన ఫలితాలను ఇస్తుందని ఆయన జీవితం మనకు చెబుతుంది. మీరు కూడా ఆయన స్ఫూర్తితో తెలివైన ఇన్వెస్టర్ గా మారతారని ఆశిద్దాం.