భారతీయ స్టాక్ మార్కెట్ చరిత్ర పుటల్లో ఎందరో మహామహులు కనిపిస్తారు. కొందరు తమ మాటలతో మార్కెట్ను శాసిస్తే, మరికొందరు తమ మౌనంతోనే అపారమైన సంపదను సృష్టిస్తారు. ఈ రెండో కోవకు చెందిన అరుదైన, అత్యంత గౌరవనీయమైన వ్యక్తి పేరే “నేమిష్ షా” (Nemish Shah). సామాన్య ప్రజలకు రాకేష్ జున్జున్వాలా వంటి పేర్లు ఎంత సుపరిచితమో, మార్కెట్ను లోతుగా పరిశీలించే నిపుణులకు, పెద్ద పెద్ద ఇన్స్టిట్యూషన్లకు నేమిష్ షా అంటే ఒక “భీష్మాచార్యుడు” వంటి వారు. ఆయన ఎప్పుడూ మీడియా ముందుకు రారు, టీవీ ఇంటర్వ్యూలు ఇవ్వరు, కానీ ఆయన తీసుకునే ఒక్క నిర్ణయం వేల కోట్ల రూపాయల విలువను సృష్టిస్తుంది. ఈనాడు మనం “finviraj.com” ద్వారా, భారతీయ వారెన్ బఫెట్ తరహాలో ఆలోచించే ఈ నిశ్శబ్ద మేధావి జీవితాన్ని, ఆయన పెట్టుబడి రహస్యాలను లోతుగా తెలుసుకుందాం. ఇది కేవలం ఒక బయోగ్రఫీ కాదు, డబ్బును ఎలా గౌరవించాలో, సంపదను ఎలా సృష్టించాలో నేర్పే ఒక పాఠం.
ప్రారంభ జీవితం మరియు నేపథ్యం
నేమిష్ షా ముంబై నగరంలో ఒక సాధారణ గుజరాతీ జైన్ కుటుంబంలో జన్మించారు. ఆయన పుట్టిన తేదీ మరియు సంవత్సరం గురించి పబ్లిక్ డొమైన్లో కచ్చితమైన వివరాలు గోప్యంగా ఉన్నప్పటికీ, ఆయన 1950ల చివరలో లేదా 1960ల ప్రారంభంలో జన్మించి ఉంటారని అంచనా. ఆయన పెరిగిన వాతావరణం పూర్తిగా సాంప్రదాయ విలువలతో కూడుకున్నది. చిన్నప్పటి నుండే ఇంట్లో పొదుపు, వ్యాపార మెలకువలు మరియు నైతిక విలువల పట్ల కఠినమైన క్రమశిక్షణ ఉండేది.
ముంబై (అప్పట్లో బొంబాయి) నగరం కలలకు రాజధాని అయినప్పటికీ, అప్పట్లో మధ్యతరగతి కుటుంబాల జీవనశైలి చాలా నిరాడంబరంగా ఉండేది. నేమిష్ షా తండ్రి నుండి కేవలం డబ్బు సంపాదించడమే కాదు, సంపాదించిన డబ్బును ఎలా కాపాడుకోవాలో కూడా నేర్చుకున్నారు. జైన్ మతం పట్ల ఆయనకు ఉన్న అపారమైన నమ్మకం, చిన్నప్పటి నుండే ఆయనలో “అహింస” మరియు “నిజాయితీ” అనే లక్షణాలను బలంగా నాటింది. ఈ లక్షణాలే భవిష్యత్తులో ఆయన ఇన్వెస్టింగ్ స్టైల్ను కూడా ప్రభావితం చేశాయి. అనైతికమైన వ్యాపారాలు చేసే కంపెనీలకు (ఉదాహరణకు మాంసం ఎగుమతులు, మద్యం తయారీ) ఆయన దూరంగా ఉండటానికి ఈ బాల్యపు పునాదులే కారణం.
విద్యాభ్యాసం మరియు కళాశాల రోజులు
నేమిష్ షా తన విద్యాభ్యాసాన్ని ముంబైలోనే పూర్తి చేశారు. ఆయన ముంబైలోని ప్రఖ్యాత “లాలా లజపత్రాయ్ కాలేజ్” (Lala Lajpatrai College) నుండి కామర్స్ డిగ్రీని (B.Com) పొందారు. నిజానికి, నేమిష్ షా జీవితం మలుపు తిరిగింది ఈ కాలేజీ రోజుల్లోనే అని చెప్పవచ్చు. ఎందుకంటే, ఇక్కడే ఆయనకు తన జీవితకాల మిత్రుడు మరియు వ్యాపార భాగస్వామి అయిన “వల్లభ్ భన్సాలీ” (Vallabh Bhansali) పరిచయమయ్యారు.
కాలేజీలో ఉన్నప్పుడే నేమిష్ షాకు అకౌంటింగ్, బ్యాలెన్స్ షీట్ల మీద విపరీతమైన ఆసక్తి ఉండేది. సాధారణ విద్యార్థులు పాఠ్యపుస్తకాలను చదివి మార్కులు తెచ్చుకుంటే, నేమిష్ షా మరియు వల్లభ్ భన్సాలీ మాత్రం కంపెనీల వార్షిక నివేదికలను (Annual Reports) చదివి, ఆ కంపెనీల భవిష్యత్తును అంచనా వేసేవారు. అప్పటికి ఇంకా స్టాక్ మార్కెట్ అంటే జూదం అనే అభిప్రాయం ప్రజల్లో బలంగా ఉండేది. కానీ, ఒక బిజినెస్ యొక్క నిజమైన విలువను లెక్కగట్టగలిగితే (Valuation), స్టాక్ మార్కెట్ అనేది అద్భుతమైన సంపద సృష్టి మార్గమని వారు ఆనాడే గ్రహించారు. వారిద్దరూ గంటల తరబడి లైబ్రరీలలో కూర్చుని, అంతర్జాతీయ మార్కెట్ల పోకడలను, భారతీయ ఆర్థిక వ్యవస్థను విశ్లేషించేవారు. ఆ స్నేహమే, ఆ చదువే “ENAM” అనే సామ్రాజ్యానికి పునాది వేసింది.
స్టాక్ మార్కెట్ లోకి అడుగు
నేమిష్ షా స్టాక్ మార్కెట్ ప్రవేశం ఒక ప్రణాళికాబద్ధమైన చర్య. 1984లో, అంటే కంప్యూటర్లు ఇంకా పూర్తిగా రాని రోజుల్లో, సమాచారం దొరకడమే గగనంగా ఉన్న రోజుల్లో, నేమిష్ షా మరియు వల్లభ్ భన్సాలీ కలిసి “ENAM Securities” (ఎనామ్ సెక్యూరిటీస్) ను స్థాపించారు. “ENAM” అనే సంస్కృత పదానికి “బహుమతి” లేదా “కానుక” అని అర్థం ఉంది, అలాగే ఇది వారి పేర్ల అక్షరాల కలయికగా కూడా భావిస్తారు.
ఆ సమయంలో మార్కెట్ బ్రోకర్లు ఎక్కువగా ఊహాగానాలపై (Speculation) ఆధారపడి ట్రేడింగ్ చేసేవారు. “టిప్స్” మీద నడిచే మార్కెట్ అది. కానీ నేమిష్ షా దీనికి భిన్నంగా ఆలోచించారు. భారతదేశంలో మొట్టమొదటిసారిగా “ఈక్విటీ రీసెర్చ్” (Equity Research) అనే కాన్సెప్ట్ను బలంగా అమలు చేసిన వారిలో నేమిష్ షా ఒకరు. “మేము గాలిలో రాళ్లు వేయము, కంపెనీ ఫండమెంటల్స్ చూసి మాత్రమే పెట్టుబడి పెడతాము” అనే సిద్ధాంతంతో వారు మార్కెట్ లోకి అడుగుపెట్టారు.
ఆయన మార్కెట్ లోకి రావడానికి గల బలమైన కారణం – భారతీయ ఆర్థిక వ్యవస్థలో రాబోయే మార్పులను ఆయన ముందుగానే పసిగట్టడం. లైసెన్స్ రాజ్ మెల్లగా సడలించబడుతుందని, క్వాలిటీ ఉన్న కంపెనీలు భవిష్యత్తులో మల్టీబ్యాగర్లుగా మారుతాయని ఆయన బలంగా నమ్మారు. కేవలం బ్రోకరేజ్ ద్వారా వచ్చే కమిషన్ల కంటే, మంచి కంపెనీలలో దీర్ఘకాలిక పెట్టుబడి పెట్టడం ద్వారానే అసలైన సంపద సృష్టించబడుతుందని ఆయన గ్రహించారు.
పెట్టుబడి సూత్రాలు మరియు వ్యూహం (Investment Strategy)
నేమిష్ షా ఇన్వెస్టింగ్ స్టైల్ చాలా ప్రత్యేకం. ఆయనను తరచుగా “ఇండియన్ వారెన్ బఫెట్” అని పిలవడానికి కారణం ఆయన పాటించే ఈ కఠినమైన సూత్రాలే:
1. క్వాలిటీ మేనేజ్మెంట్ (Quality Management)
ఆయన స్ట్రాటజీలో మొదటి రూల్ – కంపెనీ నడిపే వ్యక్తులు ఎవరు? వారి నిజాయితీ ఏమిటి? మైనారిటీ షేర్ హోల్డర్లకు (చిన్న మదుపరులకు) వారు ఎంత గౌరవం ఇస్తున్నారు? అనేది చూస్తారు. లాభాలు ఎంత ఉన్నా సరే, మేనేజ్మెంట్ మీద నమ్మకం లేకపోతే ఆయన ఒక్క రూపాయి కూడా పెట్టరు.
2. “బై రైట్, సిట్ టైట్” (Buy Right, Sit Tight)
సరైన ధరకు, సరైన కంపెనీని కొనుగోలు చేయడం, ఆ తర్వాత సంవత్సరాల తరబడి కదలకుండా కూర్చోవడం. ఇదే ఆయన విజయ రహస్యం. మార్కెట్ ఒడిదుడుకులకు భయపడి ఆయన షేర్లను అమ్మరు. ఒకసారి ఇన్వెస్ట్ చేశాక, ఆ కంపెనీ బిజినెస్ గ్రో అవుతున్నంత కాలం ఆయన అందులోనే కొనసాగుతారు. కొన్ని షేర్లను ఆయన 30 సంవత్సరాలకు పైగా హోల్డ్ చేస్తున్నారు.
3. రిటర్న్ ఆన్ క్యాపిటల్ ఎంప్లాయిడ్ (ROCE)
కంపెనీ తన వ్యాపారంలో పెట్టిన పెట్టుబడిపై ఎంత రాబడిని సంపాదిస్తోంది అనేది ఆయనకు చాలా ముఖ్యం. అధిక ROCE ఉన్న కంపెనీలనే ఆయన ఎంచుకుంటారు. అప్పులు తక్కువగా ఉండి, క్యాష్ ఫ్లో (Cash Flow) ఎక్కువగా ఉన్న కంపెనీలంటే ఆయనకు మక్కువ.
4. నిశ్శబ్దం మరియు ఏకాగ్రత
ఆయన పోర్ట్ఫోలియోలో వందల కంపెనీలు ఉండవు. చాలా తక్కువ సంఖ్యలో, అత్యంత నమ్మకమైన కంపెనీలలోనే ఆయన భారీగా పెట్టుబడి పెడతారు (Concentrated Portfolio). ఆయన ఎప్పుడూ మీడియా హైప్ ను నమ్మరు.
కెరీర్ మైలురాళ్లు: భారీ లాభాలు మరియు గుణపాఠాలు
నేమిష్ షా కెరీర్లో ఎన్నో అద్భుతమైన విజయాలు ఉన్నాయి. ఆయన సంపదను వేల రెట్లు పెంచిన కొన్ని నిర్ణయాలు ఇక్కడ ఉన్నాయి:
అసాహీ ఇండియా గ్లాస్ (Asahi India Glass) – ఒక అద్భుత గాధ
నేమిష్ షా ఇన్వెస్టింగ్ కెరీర్లో అత్యంత ప్రకాశవంతమైన అధ్యాయం “అసాహీ ఇండియా గ్లాస్”. మారుతి సుజుకి కార్లు భారతదేశంలో విప్లవం సృష్టిస్తున్న రోజులవి. కార్లు అమ్ముడవుతున్నాయి అంటే, వాటికి అద్దాలు (Glass) సరఫరా చేసే కంపెనీ కూడా పెరుగుతుందని ఆయన లాజిక్. ఆయన ఈ కంపెనీలో చాలా తక్కువ ధరకు పెట్టుబడి పెట్టారు. దశాబ్దాలు గడిచాయి, మారుతి కార్ల అమ్మకాలు పెరిగాయి, దాంతో పాటు అసాహీ ఇండియా షేర్ ధర ఆకాశాన్ని తాకింది. ఈ ఒక్క స్టాక్ ఆయనకు వందల కోట్ల లాభాన్ని తెచ్చిపెట్టింది.
లక్ష్మీ మెషిన్ వర్క్స్ (Lakshmi Machine Works – LMW)
టెక్స్టైల్ పరిశ్రమకు అవసరమైన యంత్రాలను తయారు చేసే ఈ కోయంబత్తూరు కంపెనీని ఆయన గుర్తించినప్పుడు, మార్కెట్ దీనిని పెద్దగా పట్టించుకోలేదు. కానీ నేమిష్ షా ఆ కంపెనీ బ్యాలెన్స్ షీట్ లోని పటిష్టతను, మేనేజ్మెంట్ నిజాయితీని గుర్తించారు. ఈ రోజుకి కూడా ఆయన పోర్ట్ఫోలియోలో ఇది ఒక ముఖ్యమైన భాగంగా ఉంది.
ఎనామ్ (ENAM) విక్రయం – చారిత్రాత్మక డీల్
2010లో, నేమిష్ షా మరియు ఆయన భాగస్వాములు కలిసి స్థాపించిన “ENAM Securities” ఇన్వెస్ట్మెంట్ బ్యాంకింగ్ విభాగాన్ని “యాక్సిస్ బ్యాంక్” (Axis Bank) కు విక్రయించారు. ఈ డీల్ విలువ సుమారు 2,067 కోట్ల రూపాయలు. ఇది భారతీయ ఆర్థిక రంగంలో జరిగిన అతిపెద్ద డీల్స్ లో ఒకటి. ఈ డీల్ ద్వారా ఆయన కేవలం స్టాక్ పిక్కర్ మాత్రమే కాదు, ఒక గొప్ప వ్యాపారవేత్త అని కూడా నిరూపించుకున్నారు.
గుణపాఠాలు మరియు నష్టాలు
ప్రతి ఇన్వెస్టర్ లాగానే నేమిష్ షా కూడా కొన్ని తప్పులు చేశారు. 1990ల చివరలో వచ్చిన “డాట్ కామ్ బూమ్” (IT Bubble) సమయంలో, టెక్నాలజీ స్టాక్స్ విపరీతంగా పెరిగాయి. కానీ నేమిష్ షా వాటి వాల్యుయేషన్స్ అర్థం కాక వాటికి దూరంగా ఉన్నారు. ఆ సమయంలో ఆయన పోర్ట్ఫోలియో తక్కువ రాబడిని ఇచ్చింది. కానీ బుడగ పగిలిన తర్వాత, ఆయన నిర్ణయమే సరైనదని తేలింది. ఆయన నేర్చుకున్న పాఠం ఏంటంటే – “అందరూ వెళ్తున్నారని మనం కూడా గుడ్డిగా వెళ్లకూడదు. మనకు అర్థం కాని వ్యాపారంలో డబ్బు పెట్టకూడదు.”
సామాజిక సేవ మరియు దాతృత్వం
నేమిష్ షా కేవలం సంపదను కూడబెట్టడమే కాదు, దానిని సమాజానికి తిరిగి ఇవ్వడంలోనూ ముందుంటారు. అయితే, ఆయన దానధర్మాలు చాలా గుప్తంగా ఉంటాయి. “కుడి చేతితో చేసింది ఎడమ చేతికి తెలియకూడదు” అనే సిద్ధాంతాన్ని ఆయన పాటిస్తారు.
ఆయన సామాజిక సేవలో అత్యంత ముఖ్యమైనది “ఫ్లేమ్ యూనివర్సిటీ” (FLAME University). పూణేలో ఉన్న ఈ ప్రతిష్టాత్మక యూనివర్సిటీ స్థాపకుల్లో నేమిష్ షా కూడా ఒకరు. భారతదేశంలో లిబరల్ ఎడ్యుకేషన్ ను ప్రోత్సహించడానికి, నాణ్యమైన విద్యను అందించడానికి ఆయన భారీగా విరాళాలు ఇచ్చారు. విద్యాదానం అనేది సమాజంలో శాశ్వత మార్పును తెస్తుందని ఆయన బలంగా నమ్ముతారు. అలాగే, జైన్ మతానికి సంబంధించిన అనేక ఆధ్యాత్మిక కార్యక్రమాలకు, జీవహింసను నివారించే సంస్థలకు (Animal Welfare) ఆయన ఆర్థిక సహాయం అందిస్తుంటారు.
కొత్త ఇన్వెస్టర్లకు మార్గదర్శనం
ప్రస్తుత కాలంలో స్టాక్ మార్కెట్ లోకి వస్తున్న యువతకు, ట్రేడర్లకు నేమిష్ షా జీవితం నుండి నేర్చుకోవాల్సిన పాఠాలు, ఆయన పరోక్షంగా ఇచ్చిన సలహాలు ఇవే:
1. షార్ట్ కట్స్ వెతకవద్దు
“రాత్రికి రాత్రే ధనవంతులు అయిపోవాలి” అనే ఆలోచనతో మార్కెట్ లోకి రావద్దు. సంపద సృష్టికి సమయం పడుతుంది. ఒక మొక్క వృక్షంగా మారడానికి ఎలా సమయం పడుతుందో, మీ పెట్టుబడి పెరగడానికి కూడా అంతే సమయం పడుతుంది.
2. సొంత రీసెర్చ్ చేయండి
టీవీ ఛానెల్స్ లో చెప్పే చిట్కాలను, సోషల్ మీడియాలో వచ్చే పుకార్లను నమ్మి డబ్బు పెట్టకండి. కంపెనీ వార్షిక నివేదికలను (Annual Reports) చదవడం అలవాటు చేసుకోండి. మీకు ఆ కంపెనీ బిజినెస్ అర్థం కాకపోతే, అందులో ఇన్వెస్ట్ చేయకండి.
3. ధర వేరు, విలువ వేరు
స్టాక్ ప్రైస్ (Price) చూసి మోసపోకండి. ఆ కంపెనీ వాల్యూ (Value) ఏంటో తెలుసుకోండి. 100 రూపాయల విలువైన వస్తువును 50 రూపాయలకు దొరికినప్పుడు కొనడమే తెలివైన ఇన్వెస్టింగ్.
4. ఆధ్యాత్మికతను అలవర్చుకోండి
మార్కెట్ లో గెలుపు ఓటములు సహజం. లాభం వచ్చినప్పుడు పొంగిపోకుండా, నష్టం వచ్చినప్పుడు కుంగిపోకుండా ఉండాలంటే మానసిక స్థైర్యం అవసరం. దానికి ఆధ్యాత్మిక చింతన దోహదపడుతుంది.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQ)
1. నేమిష్ షా ప్రస్తుత నెట్ వర్త్ (Net Worth) ఎంత?
నేమిష్ షా చాలా ప్రైవేట్ వ్యక్తి కాబట్టి ఆయన కచ్చితమైన సంపద వివరాలు పబ్లిక్ గా అందుబాటులో లేవు. కానీ మార్కెట్ నిపుణుల అంచనా ప్రకారం, ఆయన మరియు ఆయన కుటుంబ ఆస్తుల విలువ కొన్ని వేల కోట్ల రూపాయలలో (రూ. 2000 కోట్లకు పైమాటే) ఉంటుంది.
2. నేమిష్ షా పోర్ట్ఫోలియోలో ఉన్న ప్రధాన స్టాక్స్ ఏవి?
ఆయన పోర్ట్ఫోలియోలో దీర్ఘకాలంగా ఉన్న కొన్ని ముఖ్యమైన షేర్లు: అసాహీ ఇండియా గ్లాస్, లక్ష్మీ మెషిన్ వర్క్స్ (LMW), ఈఐడి ప్యారీ (EID Parry), బన్నారి అమ్మన్ సుగర్స్ మొదలైనవి. (గమనిక: పోర్ట్ఫోలియో మారుతూ ఉంటుంది, పెట్టుబడి పెట్టే ముందు సొంత పరిశీలన అవసరం).
3. నేమిష్ షా మరియు రాకేష్ జున్జున్వాలా మధ్య ఉన్న సంబంధం ఏమిటి?
వీరిద్దరూ సమకాలీనులు మరియు మంచి మిత్రులు. ఇద్దరూ భారతీయ మార్కెట్ పై బుల్లిష్ గా ఉండేవారు. కానీ వారి శైలి వేరు. రాకేష్ గారు రిస్క్ తీసుకోవడంలో, ట్రేడింగ్ చేయడంలో దూకుడుగా ఉండేవారు, నేమిష్ షా గారు చాలా కన్జర్వేటివ్ గా, కేవలం ఫండమెంటల్స్ మీద మాత్రమే ఆధారపడి ఇన్వెస్ట్ చేసేవారు.
4. నేను నేమిష్ షా గారిని ఎలా సంప్రదించగలను?
నేమిష్ షా గారు సోషల్ మీడియాలో యాక్టివ్ గా ఉండరు మరియు పబ్లిక్ ఈవెంట్స్ కి దూరంగా ఉంటారు. ఆయనను వ్యక్తిగతంగా సంప్రదించడం చాలా కష్టం. ఆయన స్థాపించిన ENAM ఆఫీస్ ద్వారా లేదా FLAME యూనివర్సిటీ ద్వారా మాత్రమే ప్రొఫెషనల్ ఎంక్వైరీస్ వెళ్లే అవకాశం ఉంది.
ముగింపు
నేమిష్ షా జీవితం కేవలం స్టాక్ మార్కెట్ విజయాల చిట్టా మాత్రమే కాదు. అది క్రమశిక్షణ, దీర్ఘకాలిక ఆలోచన మరియు నైతిక విలువల సమ్మేళనం. మార్కెట్ అంటే జూదం కాదని, అది దేశ ఆర్థిక ప్రగతిలో భాగస్వామ్యం అని ఆయన నిరూపించారు. “finviraj.com” పాఠకులు ఆయన జీవితం నుండి స్ఫూర్తి పొంది, తొందరపాటు నిర్ణయాలు మానుకొని, నాణ్యమైన పెట్టుబడుల వైపు అడుగులు వేస్తారని ఆశిద్దాం. నిజమైన సంపద డబ్బులో కాదు, ఆ డబ్బును సంపాదించడానికి మనం ఎంచుకున్న మార్గంలో ఉంటుంది అని నేమిష్ షా జీవితం మనకు చాటిచెబుతోంది.
