స్టాక్ మార్కెట్ చరిత్రలో కొన్ని రోజులు ఎప్పటికీ మర్చిపోలేనివిగా మిగిలిపోతాయి. అటువంటి రోజుల్లో అత్యంత ప్రధానమైనది మరియు భయానకమైనది “1987 బ్లాక్ మండే”. ఒకే రోజులో సంపద ఆవిరైపోవడం అంటే ఏమిటో ప్రపంచానికి పరిచయం చేసిన రోజు అది. ఇన్వెస్టర్లు ఉదయం కాఫీ తాగుతూ మార్కెట్ చూడటం మొదలుపెట్టేసరికి, సాయంత్రానికి వారి జీవితకాల సంపాదనలో గణనీయమైన భాగం తుడిచిపెట్టుకుపోయింది. ఇది కేవలం ఒక దేశానికి సంబంధించిన సమస్య కాదు, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న ఆర్థిక వ్యవస్థలను కుదిపేసిన ఒక సునామీ. ఈ రోజు మనం “ఫిన్ విరాజ్” వేదికగా, ఆ రోజు అసలు ఏం జరిగింది? ఎందుకు జరిగింది? ఆ పతనం నుండి ప్రపంచం ఎలా కోలుకుంది? అనే విషయాలను అత్యంత లోతుగా, ఒక కథలాగా తెలుసుకుందాం.

1987 క్రాష్ జరగడానికి గల ప్రధాన కారణాలు

ఏదైనా పెద్ద ప్రమాదం జరిగినప్పుడు, అది ఒక్క రోజులో పుట్టుకురాదు. దానికి కొన్ని నెలల ముందు నుండే పునాదులు పడుతుంటాయి. 1987 అక్టోబర్ 19న జరిగిన ఈ పతనానికి కూడా అనేక కారణాలు ఉన్నాయి. ఆ సమయంలోని పరిస్థితులను మనం నిశితంగా గమనిస్తే, మార్కెట్ కుప్పకూలడానికి దారితీసిన అంశాలు స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి.

మొదటి ప్రధాన కారణం “ప్రోగ్రామ్ ట్రేడింగ్”. ఆ కాలంలో కంప్యూటర్ల వాడకం స్టాక్ మార్కెట్లో ఇప్పుడిప్పుడే పెరుగుతోంది. పెద్ద పెద్ద సంస్థలు నష్టాలను తగ్గించుకోవడానికి కంప్యూటర్ ప్రోగ్రామ్‌లను వాడేవి. దీనిని “పోర్ట్‌ఫోలియో ఇన్సూరెన్స్” అని పిలిచేవారు. మార్కెట్ పడిపోవడం మొదలవ్వగానే, ఈ కంప్యూటర్లు ఆటోమేటిక్‌గా షేర్లను అమ్మేసేలా ప్రోగ్రామ్ చేయబడ్డాయి. ఆ రోజు మార్కెట్ కొద్దిగా పడగానే, వేలకొద్దీ కంప్యూటర్లు ఒకేసారి అమ్మకాలు (సెల్ ఆర్డర్స్) పెట్టడం మొదలుపెట్టాయి. ఇది అగ్నికి ఆజ్యం పోసినట్లుగా మారింది.

రెండవ కారణం “అతిగా పెరిగిన మార్కెట్”. 1982 నుండి 1987 వరకు అమెరికా స్టాక్ మార్కెట్ విపరీతమైన వేగంతో పెరిగింది. దాదాపు ఐదేళ్ల పాటు సాగిన ఈ బుల్ రన్ (పెరుగుదల) వల్ల షేర్ల ధరలు వాటి అసలు విలువ కంటే చాలా రెట్లు ఎక్కువగా ఉన్నాయి. దీనిని “ఓవర్ వాల్యుయేషన్” అంటారు. ఎప్పుడైతే ధరలు ఆకాశాన్ని తాకుతాయో, అవి కిందకు పడటానికి చిన్న కారణం చాలు.

మూడవ కారణం “ద్రవ్యోల్బణం మరియు వడ్డీ రేట్లు”. ఆ సమయంలో అమెరికాలో వాణిజ్య లోటు (ట్రేడ్ డెఫిసిట్) పెరిగిపోతోంది. దీనిని అదుపు చేయడానికి ప్రభుత్వం వడ్డీ రేట్లను పెంచే ఆలోచనలో ఉంది. వడ్డీ రేట్లు పెరిగితే స్టాక్ మార్కెట్ ఆకర్షణ తగ్గుతుంది. ఈ భయం ఇన్వెస్టర్లలో గూడుకట్టుకుని ఉంది. దీనికి తోడు డాలర్ విలువ పడిపోతుండటంతో విదేశీ ఇన్వెస్టర్లు అమెరికా మార్కెట్ నుండి తమ డబ్బును వెనక్కి తీసుకోవడం ప్రారంభించారు.

చివరగా, “మానసిక భయం”. మార్కెట్ పడటం మొదలవ్వగానే, ఇన్వెస్టర్లలో భయం (పానిక్) మొదలైంది. అందరూ తమ షేర్లను అమ్మేసి బయటపడాలని చూశారు తప్ప, ఎవరూ కొనడానికి ముందుకు రాలేదు. కొనేవారు లేక, అమ్మేవారు ఎక్కువైపోవడంతో ధరలు పాతాళానికి పడిపోయాయి.

ఆనాటి మార్కెట్ పరిస్థితులు మరియు ప్రపంచ దేశాలపై ప్రభావం

అక్టోబర్ 19, 1987 సోమవారం ఉదయం. ఈ విపత్తు మొదట ఆసియాలో ప్రారంభమైంది. హాంకాంగ్ మార్కెట్లు కుప్పకూలాయి. సూర్యుడు పడమర వైపు ప్రయాణిస్తున్న కొద్దీ, ఈ పతనం యూరప్ మార్కెట్లకు పాకింది. లండన్, ఫ్రాంక్‌ఫర్ట్ మార్కెట్లు రక్తసిక్తమయ్యాయి. చివరగా, అమెరికాలోని న్యూయార్క్ స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్ తెరచుకునే సమయానికి పరిస్థితి చేజారిపోయింది.

అమెరికా యొక్క ప్రధాన సూచీ అయిన “డౌ జోన్స్ ఇండస్ట్రియల్ యావరేజ్” ఆ ఒక్క రోజే ఏకంగా 508 పాయింట్లు పడిపోయింది. అప్పటి లెక్కల ప్రకారం ఇది 22.6 శాతం పతనం. ఇది ఎంత పెద్దదంటే, 1929లో వచ్చిన మహా మాంద్యం (గ్రేట్ డిప్రెషన్) సమయంలో జరిగిన పతనం కంటే కూడా ఇది చాలా ఎక్కువ. ఒక్క రోజులో ఇంత శాతం పడిపోవడం చరిత్రలో అదే మొదటిసారి.

దీని ప్రభావం ప్రపంచవ్యాప్తంగా కనిపించింది. అక్టోబర్ చివరి నాటికి ప్రపంచంలోని ప్రధాన మార్కెట్లన్నీ భారీ నష్టాలను చవిచూశాయి. హాంకాంగ్ మార్కెట్ 45.5 శాతం, ఆస్ట్రేలియా 41.8 శాతం, స్పెయిన్ 31 శాతం, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ (లండన్) 26.4 శాతం, మరియు కెనడా 22.5 శాతం నష్టపోయాయి. కేవలం న్యూజీలాండ్ మార్కెట్ అయితే ఏకంగా 60 శాతం పడిపోయింది. దీనిని బట్టి అర్థం చేసుకోవచ్చు, ఇది కేవలం అమెరికా సమస్య కాదు, ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థనే వణికించిన ఘటన.

ఆ సమయంలో ట్రేడింగ్ ఫ్లోర్లలో పరిస్థితి వర్ణనాతీతం. ఫోన్ లైన్లు జామ్ అయిపోయాయి. ఇన్వెస్టర్లు తమ బ్రోకర్లకు ఫోన్ చేసి “అమ్మేయండి, ఏదో ఒక ధరకు అమ్మేయండి” అని అరుస్తున్నారు. కానీ ఆర్డర్లు తీసుకోవడానికి బ్రోకర్లు కూడా నిస్సహాయ స్థితిలో ఉన్నారు. స్క్రీన్ల మీద ఎరుపు రంగు తప్ప వేరే రంగు కనిపించలేదు. చాలా మంది ఇన్వెస్టర్లు ఆత్మహత్యాయత్నాలు చేసుకునే స్థాయికి ఆందోళన చెందారు. బిలియన్ల కొద్దీ డాలర్ల సంపద గాలిలో కలిసిపోయింది.

ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థపై బ్లాక్ మండే ప్రభావం

ఈ క్రాష్ జరిగిన వెంటనే ఆర్థిక నిపుణులు అందరూ భయపడిన విషయం ఒక్కటే – “మరో మహా మాంద్యం (గ్రేట్ డిప్రెషన్) రాబోతోందా?”. 1929లో స్టాక్ మార్కెట్ క్రాష్ తర్వాత ప్రపంచం పదేళ్ల పాటు ఆర్థిక కష్టాల్లో కూరుకుపోయింది. 1987లో కూడా అదే జరుగుతుందని అందరూ ఊహించారు.

వినియోగదారుల విశ్వాసం (కన్స్యూమర్ కాన్ఫిడెన్స్) దెబ్బతింది. ప్రజలు తమ ఖర్చులను తగ్గించుకున్నారు. సంపద ఆవిరైపోవడంతో లగ్జరీ వస్తువుల కొనుగోలు ఆగిపోయింది. కంపెనీలు తమ విస్తరణ ప్రణాళికలను వాయిదా వేసుకున్నాయి. బ్యాంకులు రుణాలు ఇవ్వడానికి భయపడ్డాయి. దీనివల్ల ఆర్థిక వ్యవస్థ స్తంభించిపోయే ప్రమాదం ఏర్పడింది.

అయితే, ఆశ్చర్యకరంగా, స్టాక్ మార్కెట్ పతనమైనప్పటికీ, వాస్తవ ఆర్థిక వ్యవస్థ (రియల్ ఎకానమీ) అనుకున్నంతగా కుప్పకూలలేదు. ఫ్యాక్టరీలు మూతపడలేదు, నిరుద్యోగం విపరీతంగా పెరగలేదు. దీనికి ప్రధాన కారణం ప్రభుత్వాలు మరియు సెంట్రల్ బ్యాంకులు తీసుకున్న తక్షణ చర్యలు.

ప్రభుత్వం మరియు సెంట్రల్ బ్యాంకులు తీసుకున్న చర్యలు

1929లో చేసిన తప్పులను 1987లో చేయకూడదని అప్పటి అమెరికా సెంట్రల్ బ్యాంక్ అయిన “ఫెడరల్ రిజర్వ్” నిర్ణయించుకుంది. అప్పుడు ఫెడరల్ రిజర్వ్ ఛైర్మన్‌గా “అలాన్ గ్రీన్ స్పాన్” కొత్తగా బాధ్యతలు చేపట్టారు. ఆయన తీసుకున్న నిర్ణయాలు మార్కెట్‌ను కాపాడటంలో కీలక పాత్ర పోషించాయి.

క్రాష్ జరిగిన మరుసటి రోజు, అంటే మంగళవారం ఉదయం, ఫెడరల్ రిజర్వ్ ఒక చిన్న కానీ శక్తివంతమైన ప్రకటన విడుదల చేసింది: “ఆర్థిక మరియు బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థకు మద్దతు ఇవ్వడానికి, అవసరమైన లిక్విడిటీ (నగదు) అందించడానికి ఫెడరల్ రిజర్వ్ సిద్ధంగా ఉంది.” ఈ ఒక్క మాట మార్కెట్లో భరోసా నింపింది.

ఫెడరల్ రిజర్వ్ వెంటనే వడ్డీ రేట్లను తగ్గించింది. దీనివల్ల బ్యాంకులకు తక్కువ వడ్డీకి డబ్బు దొరికింది. బ్యాంకులు ఆ డబ్బును బ్రోకర్లకు, కంపెనీలకు అప్పుగా ఇచ్చి, వారు దివాళా తీయకుండా కాపాడాయి. మార్కెట్లో డబ్బు చలామణిని (మనీ సప్లై) పెంచారు. లిక్విడిటీ క్రైసిస్ (నగదు కొరత) రాకుండా చూశారు. అలాగే, పెద్ద కంపెనీలు తమ సొంత షేర్లను తిరిగి కొనుగోలు (బై-బ్యాక్) చేసేలా ప్రోత్సహించారు, దీనివల్ల షేర్ ధరలకు మద్దతు లభించింది.

ఇతర దేశాల సెంట్రల్ బ్యాంకులు కూడా ఇదే పద్ధతిని అనుసరించాయి. జర్మనీ, జపాన్, బ్రిటన్ బ్యాంకులు కూడా వడ్డీ రేట్లను తగ్గించి, మార్కెట్లో డబ్బును అందుబాటులో ఉంచాయి. ఈ సమష్టి కృషి వల్ల ఆర్థిక వ్యవస్థ పూర్తిగా కుప్పకూలకుండా నిలబడింది.

మార్కెట్ కోలుకోవడానికి పట్టిన సమయం (రికవరీ టైమ్‌లైన్)

సాధారణంగా ఇంత పెద్ద పతనం తర్వాత కోలుకోవడానికి దశాబ్దాలు పడుతుందని అంచనా వేస్తారు. కానీ 1987 క్రాష్ విషయంలో రికవరీ ఆశ్చర్యకరంగా వేగంగా జరిగింది. ఫెడరల్ రిజర్వ్ తీసుకున్న సాహసోపేతమైన చర్యల వల్ల మార్కెట్ వెంటనే తేరుకుంది.

క్రాష్ జరిగిన సంవత్సరం (1987) చివరి నాటికే మార్కెట్ కొంతమేర కోలుకుంది. డౌ జోన్స్ ఇండస్ట్రియల్ యావరేజ్ తన 1987 నాటి గరిష్ట స్థాయిని తిరిగి చేరుకోవడానికి సుమారు రెండు సంవత్సరాలు పట్టింది. 1989 నాటికి మార్కెట్ పూర్తిగా కోలుకుని, కొత్త రికార్డుల వైపు ప్రయాణించింది. 1929 క్రాష్ తర్వాత మార్కెట్ కోలుకోవడానికి 25 ఏళ్లు పడితే, 1987 క్రాష్ తర్వాత కేవలం 2 ఏళ్లలోనే కోలుకోవడం గమనార్హం.

ఈ రికవరీ ఇన్వెస్టర్లకు ఒక ముఖ్యమైన పాఠాన్ని నేర్పింది: “మార్కెట్ పడిపోయినప్పుడు భయపడి అమ్మేయకూడదు, ఓపికగా ఉంటే మార్కెట్ కచ్చితంగా తిరిగి లేస్తుంది.”

ఈ క్రాష్ నుండి నేర్చుకున్న పాఠాలు మరియు సంస్కరణలు

1987 బ్లాక్ మండే తర్వాత స్టాక్ మార్కెట్ నియమ నిబంధనలలో అనేక మార్పులు వచ్చాయి. భవిష్యత్తులో ఇలాంటి ఘటనలు జరగకుండా ఉండటానికి “సర్‌క్యూట్ బ్రేకర్లు” అనే కొత్త విధానాన్ని ప్రవేశపెట్టారు.

సర్‌క్యూట్ బ్రేకర్ అంటే మార్కెట్ ఒకేసారి భారీగా పడిపోతుంటే, ట్రేడింగ్‌ను కొద్దిసేపు లేదా ఆ రోజంతా నిలిపివేయడం. ఉదాహరణకు, మార్కెట్ 7 శాతం పడితే 15 నిమిషాలు ఆపేస్తారు. ఇది ఇన్వెస్టర్లకు ఆలోచించుకోవడానికి సమయం ఇస్తుంది మరియు పానిక్ సెల్లింగ్‌ను అడ్డుకుంటుంది. 1987లో ఈ సిస్టమ్ ఉండి ఉంటే, నష్టం ఇంత తీవ్రంగా ఉండేది కాదని నిపుణులు భావిస్తారు.

అలాగే, కంప్యూటర్ ప్రోగ్రామ్ ట్రేడింగ్‌పై నిఘా పెంచారు. టెక్నాలజీని వాడటం మంచిదే కానీ, అది మార్కెట్‌ను శాసించేలా ఉండకూడదని నిర్ణయించారు. క్లియరింగ్ మరియు సెటిల్మెంట్ ప్రక్రియలను మరింత వేగవంతం చేశారు.

భవిష్యత్తు ఇన్వెస్టర్లకు పాఠాలు

ఈ చరిత్రను చదవడం వల్ల ఈనాడు ఇన్వెస్టర్లు నేర్చుకోవాల్సిన పాఠాలు చాలా ఉన్నాయి. మొదటిది, “స్టాప్ లాస్” ప్రాముఖ్యత. మార్కెట్ ఎప్పుడు ఎలా మారుతుందో ఎవరూ ఊహించలేరు, అందుకే రక్షణ ముఖ్యం. రెండవది, “డైవర్సిఫికేషన్” (పెట్టుబడుల విస్తరణ). కేవలం ఈక్విటీలోనే కాకుండా, బాండ్లు, బంగారం వంటి వాటిలో కూడా పెట్టుబడి పెట్టడం వల్ల ఇలాంటి సమయాల్లో నష్టాన్ని తగ్గించుకోవచ్చు.

మూడవది మరియు అత్యంత ముఖ్యమైనది, “భావోద్వేగాల నియంత్రణ”. మార్కెట్ క్రాష్ అయినప్పుడు అందరూ అమ్ముతుంటారు. కానీ తెలివైన ఇన్వెస్టర్ ఆ సమయంలో మంచి కంపెనీల షేర్లను తక్కువ ధరకు కొంటారు. 1987లో ధైర్యంగా కొన్నవారు తర్వాతి కాలంలో కోటీశ్వరులయ్యారు.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQ)

1. 1987 బ్లాక్ మండే రోజు మార్కెట్ ఎంత పడిపోయింది?

ఆ రోజు అమెరికాలోని డౌ జోన్స్ సూచీ 508 పాయింట్లు అంటే సుమారు 22.6 శాతం పడిపోయింది. ఇది చరిత్రలో ఒకే రోజు జరిగిన అతిపెద్ద శాతపు పతనం.

2. 1987 క్రాష్‌కు ప్రధాన కారణం ఏమిటి?

దీనికి ఒకే కారణం లేదు. ప్రోగ్రామ్ ట్రేడింగ్ (కంప్యూటర్ల ద్వారా ఆటోమేటిక్ అమ్మకాలు), షేర్ల ధరలు అతిగా పెరగడం, మరియు ఇన్వెస్టర్లలో నెలకొన్న భయం ప్రధాన కారణాలుగా చెప్పవచ్చు.

3. ఈ క్రాష్ వల్ల ఆర్థిక మాంద్యం వచ్చిందా?

లేదు. ఫెడరల్ రిజర్వ్ వెంటనే స్పందించి వడ్డీ రేట్లు తగ్గించడం మరియు లిక్విడిటీని పెంచడం వల్ల ఆర్థిక మాంద్యం రాకుండా అడ్డుకోగలిగారు. ఆర్థిక వ్యవస్థ రెండు సంవత్సరాల్లోనే కోలుకుంది.

4. సర్‌క్యూట్ బ్రేకర్లు అంటే ఏమిటి?

1987 క్రాష్ తర్వాత ప్రవేశపెట్టిన ఒక రక్షణ వ్యవస్థ ఇది. మార్కెట్ భారీగా పడిపోతున్నప్పుడు ట్రేడింగ్‌ను తాత్కాలికంగా నిలిపివేసి, ఇన్వెస్టర్లు కుదుటపడటానికి సమయం ఇవ్వడమే దీని ఉద్దేశ్యం.

ముగింపు

1987 బ్లాక్ మండే అనేది స్టాక్ మార్కెట్ చరిత్రలో ఒక చీకటి అధ్యాయం. కానీ అది మనకు ఎన్నో పాఠాలను నేర్పింది. మార్కెట్లు ఎప్పుడూ పెరుగుతూనే ఉండవు, అలాగే పడిపోతే అక్కడే ఉండిపోవు. పతనం అనేది మార్కెట్ సహజ లక్షణం. ఆ రోజు జరిగిన నష్టం, తర్వాత జరిగిన రికవరీ రెండూ ఇన్వెస్టర్లకు మార్గదర్శకాలే. ఫిన్ విరాజ్ పాఠకులుగా మీరు గుర్తుంచుకోవాల్సింది ఒక్కటే – సరైన అవగాహన, దీర్ఘకాలిక ప్రణాళిక ఉంటే ఎలాంటి క్రాష్‌నైనా తట్టుకుని సంపదను సృష్టించవచ్చు.